[Bilimsel Haber] Yeni Kitap: Türk-Amerikan Silah Ticareti Tarihi

[salihzekii]

 
Degerli grup üyeleri, 
Türkiye-ABD arasındaki yüz yetmiş sekiz yıllık resmi diplomatik
ilişkiler sürecinde belki de en tartışmalı ve o kadar da ilgi çeken
konulardan biri olan iki ülke silah ticareti, başlangıcı 19. yüzyılın
ikinci yarısına uzanan ancak gelişim süreci hakkında tarih literatüründe
yeterli bilimsel çalışma bulunmayan bir husustu. Ancak Türk-Amerikan
silah ticaretinin on dokuzuncu yüzyıldaki serüvenini, ekonomik,
diplomatik, sosyal ve siyasi tüm yönleriyle aydınlatan yeni olarak
yayınlanmış bir kitap takdire şayan görülmektedir. Aşagıda kitabın
künyesi ve arka kapak yazısı yer almaktadır. Selamlar.
 
Ali İhsan Gencer, Ali Fuat Örenç, Metin Ünver, Türk-Amerikan
Silah Ticareti Tarihi, İstanbul: Doğu Kütüphanesi Yayınevi
2008, XIX+420 s.

 
(Arka Kapak Yazısı)
Tüfek bir savaş aracı olarak bekli de en büyük değişimi on dokuzuncu
yüzyılda yapılan teknolojik yeniliklere borçludur. Bu yenilikler arasında
tüfek üretiminde modern anlamda en büyük atılım Amerika'da yüzyılın ilk
yarısında uygulamaya konuldu.
Bin dört yüzlü yıllardan beri ateşli silahları kullanan Osmanlı Devleti
19. yüzyıla gelindiğinde bir taraftan kara ordusunu yeniden
yapılandırarak, sayısı yedi yüz bini bulan modern bir ordu kurmaktayken
diğer taraftan da söz konusu ordunun modern silahlarla donatılması
gerektiğinin pekâla bilincindeydi. Dönemin en teknolojik silahları olan
Springfield, Martini-Henry ve Winchester gibi Amerikan tüfeklerinin
Osmanlı Devleti tarafından satın alınması işte bu iki sürecin bir
kesişmesi olarak değerlendirilmelidir.
Elinizdeki kitap Türk-Amerikan silah ticaretinin on dokuzuncu yüzyıldaki
macerasını anlatmaktadır. Meşhur silah tüccarı Oliver F. Winchester'ın
Osmanlı Devleti'yle bir kontrat yapmak amacıyla Amerika'dan kalkıp,
İstanbul'a gelmesi günümüzde olduğu gibi 19. yüzyılda da silah
ticaretinin
ne kadar önemli olduğunu göstermesi bakımından ilginçtir. Amerika'dan
satın alınmasına karar verilen altı yüz bin adet Peabody-Martini ya da
Martini-Henry tüfeklerinin üretim aşamasında denetlenmesi vazifesi,
gelecekte modern Türk matematiğinin kurucusu olacak Hüseyin Tevfik Bey
(Paşa)'e verilmiştir. Hüseyin Tevfik Paşa başkanlığında Amerika'ya
gönderilen heyet on beş yıl kadar bu görevde kalmıştır.
II. Abdülhamid'in tüfeklere karşı şahsî ilgisi şüphesiz konuya ayrı bir
önem katmaktaydı. Bu arada Avrupa'da çok daha sonra kabul edilecek olan,
hatta bizzat üretildiği ülkenin yani Amerikan ordusunun dahi gecikmeli
olarak adapte ettiği seri atar Winchester tüfekleri ilk defa Osmanlı
askerleri tarafından kullanılmıştı. Nitekim 93 Harbi'nde Plevne'de sayıca
üstün Rus kuvvetleri karşısında mucizeler gösteren Osmanlı birliği
Winchester tüfekleriyle donatılmıştı. Seri atışlı tüfeklerin Avrupa'da
hızla kabul edilmesinde Plevne müdafaasının rolü batılı tarihçiler
tarafından da kabul edilmektedir.
Amerika'dan silah satın alınması sürecinde Osmanlı Devleti'nin, yaşadığı
malî buhran yüzünden ödemeleri gecikmeli olarak gerçekleştirmesi,
Amerikan
silah şirketleriyle bazı ciddî sorunlara da sebep olmuştu. Bu
şirketlerden
Providence Tool Company'nin, parası ödendiği halde birtakım iddialarla
48.617 adet Martini-Henry tüfeği, 41.900 kasatura, 41.900 kasatura kılıfı
ve 35.100 süngüyü alıkoyması üzerine bizzat II. Abdülhamid adına Amerikan
mahkemelerinde yıllarca sürecek bir dava açılmıştır.

-------------- sonraki bölüm --------------
Bir HTML eklentisi temizlendi...
URL: http://lists.kulturad.org/pipermail/bilimselhaber/attachments/20080823/d11991e3/attachment.htm