[Discussion] ULUSLARARASI INSAN HAKLARI EGITIMI SEMPOZYUMU
sule tarakcioglu
suletar@bilkent.edu.tr
Thu, 08 Apr 2004 13:19:50 -0700
tarihegitimi@yahoogroups.com
ULUSLARARASI INSAN HAKLARI EGITIMI VE
DERS KITABI ARASTIRMALARI SEMPOZYUMU
17-18 NISAN 2004, ISTANBUL, Armada Oteli (Ahirkapi Sok. No:24, 34400
Sultanahmet, Istanbul / T=FCrkiye, tlf:212-638 13 70)
PROGRAM
1. G=DCN
09:00-10:00 Kayit
=20
10:00-10:30 A=E7ilis oturumu
I. Oturum : Ders Kitabi Reformu: Uluslararasi =D6rg=FCtlerin Rol=FC
=20
Oturum Baskani: Orhan Silier
Tarih Vakfi
10:30-10:50 Joost Lagendijk
T=FCrkiye-Avrupa Parlamanto Grubu Esbaskani
10.50-11:10 Linda King
UNESCO, Evrensel De?erler E?itimi B=F6l=FCm=FC Ba?kan Vekili
"Bary'? ve Y'nsan Haklary' E?itimi: Bir UNESCO Perspektifi"
11:10-11:30 Ol=F6f Olafsdottir
Avrupa Konseyi
Okul ve Okul Dy'?y' E?itim B=F6l=FCm=FC Ba?kany'
11:30-12.00 Kahve arasy' =20
II. Oturum: T=FCrkiye'de E?itim, Ders Kitaplary' ve Y'nsan Haklary'-I
Oturum Ba?kany': Fersun Payko=E7
ODT=DC, E?itim Fak=FCltesi
12.00-12.20 G=FCrol Irzy'k Bo?azi=E7i =DCniversites=
i,=20
Felsefe B=F6l=FCm=FC "T=FCrkiye'de Okutulan Ders Kitaplary'nda Y'nsan Hak=
lary'=20
Sorunlary': Genel Bir De?erlendirme"
12.20-12.40 Ali Baykal Bo?azi=E7i=20
=DCniversitesi, E?itim Fak=FCltesi
"T=FCrkiye'de Okutulan Y'lk=F6?retim ve Lise Ders Kitaplary'ndan Sayy'sal=
=20
Veriler"
12.40-13.00 Sami G=FClg=F6z
Ko=E7 =DCniversitesi, Fen-Y'nsani Bilimler ve Edebiyat Fak=FCltesi
"Y'nsan Hakky' Olarak Metinlere Eri?im"
13.00-13.30 Tarty'?ma
13:30-14:30 Yemek
III. Oturum: T=FCrkiye'de E?itim, Ders Kitaplary' ve Y'nsan Haklary'-=
II
=20
Oturum Ba?kany': Hamit Fi?ek
Bo?azi=E7i =DCniversitesi, Psikoloji B=F6l=FCm=FC
=20
14:30-14.50 Ay?e G=FCl Alty'nay
Sabancy' =DCniversitesi, Sanat ve Sosyal Bilimler Fak=FCltesi
"(Y'yi) T=FCrk kimdir? Ders Kitaplary'na G=F6re Y'deal =D6?renci"
14.50-15.10 H=FClya U?ur Tanry'=F6ver Galatasaray =DCniversitesi,=20
Y'leti?im Fak=FCltesi
"T=FCrk=E7e Ders Kitaplary'nda Cinsiyet Ayry'mcy'ly'?y'"
=20
15.10-15.20 =D6zlem Tolu
E?ref Bitlis Lisesi,=D6?retmen
"Bir Lise =D6?retmeninin `Ders Kitaplary'nda Y'nsan Haklary' Projesi'=20
Deneyimi"
15.20-15.30 Seda M=FCft=FCgil
Sabancy' =DCniversitesi, =D6?renci
"=DCniversite =D6?rencilerinin `Ders Kitaplary'nda Y'nsan Haklary' Projes=
i'=20
Deneyimi"
15:30-16.00 Kahve arasy'
IV. Oturum: Avrupa'da E?itim, Ders Kitaplary' ve Y'nsan Haklary'
=20
Oturum Ba?kany': Tosun Terzio?lu
Sabancy' =DCniversitesi Rekt=F6r=FC
16.00-16.20 Yasemin Soysal Essex =DCniversitesi, Sosyoloji B=F6l=FC=
m=FC=20
"Avrupa Kendisini Nasy'l =D6?retir?"
16.20-16.40 Falk Pingel Georg Eckert Uluslararasy' Ders Kitaby'=20
Ara?ty'rmalary' Enstit=FCs=FC
"Tarih ve Vatanda?ly'k Ders Kitaplary'nda Bir Avrupaly' Yakla?y'my'?"
16.40-17.00 T.A. van Dijk
Pompeu Fabra =DCniversitesi, M=FCtercim-Terc=FCmanly'k Fak=FCltesi
"Ders Kitaplary' ve Irk=E7y'ly'?y'n S=F6ylemsel Yeniden =DCretimi"
=20
17.00-17.30 Tarty'?ma
2. G=FCn
I. Oturum: Alternatif Ders Kitaplary', Alternatif Yakla?y'mlar
Oturum Ba?kany': Rona Aybay
Y'stanbul Bilgi =DCniversitesi, =20
Hukuk Fak=FCltesi
10:00-10:20 Haggith Gor Ziv
Kibbutzim Koleji
"Sosyal De?i?im Y'=E7in Ele?tirel Pedagoji"
10:20-10:40 Azra Junuzovic
OSCE Mission to Bosnia and Herzegovina
"Bosna ve Hersek'te Ders Kitaplary' Revizyonu"
10.40-11.00 Y'pek G=FCrkaynak
G=FCrkaynak Yurtta?ly'k Enstit=FCs=FC "=C7ocuklary'=
n ve=20
Gen=E7lerin Bary'?, Yurtta?ly'k ve Y'nsan Haklary' E?itimi: Alternatif=20
Kitaplar, Alternatif =D6?retmenler" =20
=20
11:00-11:30 Tarty'?ma
11:30-12.00 Kahve arasy'
Session II: Bary'? K=FClt=FCr=FC E?itimi
Oturum Ba?kany': Ay?e Bu?ra
Bo?azi=E7i =DCniversitesi, Ekonomi B=F6l=FCm=FC
12.00-12:20 Eleni Stamiris Atina =DCniversitesi
Akdeniz Kady'n =C7aly'?malary' Enstit=FCs=FC Direkt=F6r=FC "Y'nsan Haklar=
y' ve=20
Kady'n ve Gen=E7li?in Sorumluluklary': Metin Olarak Y'nsan Haklary' ve=20
Bary'? E?itimi, Pratik Olarak Y'nsan Haklary' ve Bary'? E?itimi"
12:20-12:40 Jennifer Sertel
Robert Kolej
"Winpeace and Bary'? E?itimi"
12:40-13.00 Betty A. Reardon Columbia =DCniversitesi, =D6?retmen=20
Koleji, Bary'? E?itimi Programy' ve Merkezi
"Bary'? E?itimi M=FCfredaty' Olarak Ders Kitaplary': Endoktrine Edici=20
Malumattan Ele?tirel Bilgiye"
13.00-13.30 Tarty'?ma
SUNUM OZETLERY' VE BY'YOGRAFY'LER
LINDA KING
BARI? VE Y'NSAN HAKLARI E?ITIMI: BIR UNESCO PERSPEKTY'FY'
UNESCO'nun, ders kitaplary'ny'n g=F6zden ge=E7irilmesi konusundaki=20
=E7aly'?masy', bary'? ve Y'H e?itimi =FCzerinde bir perspektif i=E7inde=20
bi=E7imlendirilmi?tir. Bu =E7aly'?ma yalny'zca Y'H konusundaki e?itimin=20
programla b=FCt=FCnle?tirilmesini de?il, dilsel ve k=FClt=FCrel farkly'ly=
'?a=20
saygy' da dahil ho?g=F6r=FC, bary'?, ?iddet kar?y'tly'?y' ve k=FClt=FCrle=
r=20
arasy' anlayy'? a=E7y'sy'ndan =F6zellikle Y'nsan Haklary' E?itimi=20
Beyannamesinde kutsal bir hak olarak korunan temel haklar ve=20
=F6zg=FCrl=FCklerin sa?lanmasy'ny' da kapsamaktady'r. Sunum, bu a=E7y'dan=
=20
UNESCO'nun politikasy'na odaklanacak ve Latin Amerika'dan, Avrupa ve=20
Afrika'dan elde edilen bu =E7aly'?many'n somut =F6rneklerini verecektir.
BY'YOGRAFY'
UNESCO'nun, ders kitaplary'ny'n g=F6zden ge=E7irilmesi =E7aly'?masy', bar=
y'?=20
ve Y'H e?itimi perspektifinde bi=E7imlendirilmi?tir. Bu =E7aly'?ma Y'H =20
konusundaki e?itimin programla b=FCt=FCnle?tirilmesinin yany' sy'ra, Y'ns=
an=20
Haklary' E?itimi Beyannamesinde kutsal bir hak olarak korunan temel=20
haklar ve =F6zg=FCrl=FCkler olan dilsel ve k=FClt=FCrel farkly'ly'?a sayg=
y' dahil=20
olmak =FCzere, ho?g=F6r=FC, bary'?, ?iddet kar?y'tly'?y' ve k=FClt=FCrler=
arasy'=20
anlayy'? konulary'nda e?itimin =F6zellikle sa?lanmasy'ny' da=20
kapsamaktady'r. Sunum, bu a=E7y'dan UNESCO'nun politikasy'na odaklanacak=20
ve Latin Amerika'dan, Avrupa ve Afrika'dan elde edilen bu =E7aly'?many'n=20
somut =F6rneklerini verecektir.
G=DCROL IRZIK
T=DCRKIYE'DE OKUTULAN DERS KY'TAPLARINDA Y'NSAN HAKLARI SORUNLARI: GENEL=20
BY'R DE?ERLENDY'RME
Bu konusmany'n amacy', T=FCrkiye'de ilk ve orta =F6gretim d=FCzeyinde=20
kullany'lan ders kitaplarinda g=F6r=FClen insan haklary' sorunlarinin gen=
el=20
bir =E7er=E7evesini =E7izmek ve de?erlendirmesini yapmakty'r. Konu?ma, De=
rs=20
Kitaplary'nda Y'nsan Haklary': Tarama Sonu=E7lary' adly' kitaptaki=20
bulgulary' temel alarak, insan haklary'yla ilgili sorunlary' ve bu=20
sorunlary'n alty'nda yatan zihniyeti ortaya koymakta ve bazy'=20
iyile?tirici =F6neriler sunmaktady'r.
BY'YOGRAFY'
Prof. Dr. G=FCrol Irzy'k Bogazi=E7i =DCniversitesi Felsefe B=F6l=FCm=FC=20
Ba?kany'dy'r. Bilim felsefesi, sosyal ve politik felsefe, bilim e?itimi=20
gibi konularda uzmanla?an G=FCrol Irzy'k'y'n ulusal ve uluslararasy' derg=
i=20
ve derlemelerde =E7y'kmy'? =E7ok sayy'da yayy'ny' vardy'r. R. Nola ile=20
birlikte kaleme aldy'?y' Science
Education, Philosophy and Culture adly' kitaby' Kluwer Academic=20
Publishers tarafindan bu yy'l sonunda yayy'nlanmasy' beklenmektedir.
ALY' BAYKAL
T=DCRKY'YE'DE OKUTULAN Y'LK=D6?RETY'M ve LY'SE DERS KY'TAPLARINDAN SAYIS=
AL=20
VERY'LER
T=FCrk Tarih Vakfy' T=FCrkiye'de ilk=F6?retim okullary' ve liselerde okut=
ulan=20
190 ders kitaby'ny'n g=F6r=FCnt=FC taramasy'ny' yapty'rarak bilgisayar=20
ortamy'na aktary'lmasy'ny' sa?lamy'?ty'r. Bu =E7aly'?mada s=F6zkonusu 190=
=20
kitaby'n herbirindeki d=FCz c=FCmle, soru c=FCmlesi, s=F6zc=FCk, rakam ve=
=20
noktalama i?aretlerinin sayy'my' yapy'lmy'?ty'r. Ders kitaplary'=20
arasy'nda; s=F6zc=FCk birimiyle c=FCmle uzunluk ortalamasy', harf birimiy=
le=20
s=F6zc=FCk uzunluk ortalamasy', metindeki soru c=FCmlesi orany', metindek=
i d=FCz=20
c=FCmle orany' v.b. de?i?kenler baky'my'ndan, okul d=FCzeyine, sy'ny'f=20
d=FCzeyine ve konu alanlary'na g=F6re farklar olup olmady'?y' vardamly'=20
istatistik y=F6ntemlerle sy'nanmy'?ty'r. Ayry'ca, ayny' de?i?kenler=20
arasy'ndaki istatistiksel ili?kiler -190 ders kitaby'ndan elde edilen=20
verilerle- hesaplanmy'? ve yoruma de?er b=FCy=FCkl=FCkte olup olmady'klar=
y'=20
saptanmy'?ty'r. Ders kitaplary'nda yapy'lan sayy'm sonu=E7lary'=20
gazetelerdeki k=F6?e yazy'lary' ve bilimsel bir konferansy'n bildirileri=20
i=E7in yapy'lan sayy'mlarla kar?y'la?ty'ry'larak yorumlanmy'?ty'r. B=F6yl=
esi=20
bir sayy'sal =E7=F6z=FCmlemenin ders kitaplary'ny'n nitelik a=E7y'sy'ndan=
=20
de?erlendirilmesine ancak bir =E7e?ni katabilece?i sonucuna vary'lmy'?ty'=
r.
BY'YOGRAFY'
Ali Baykal 1945'te do?du. 1970 yy'ly'nda Orta Do?u Teknik =DCniversitesi=
=20
Fizik B=F6l=FCm=FCnden Lisans, Hacettepe =DCniversitesi E?itim B=F6l=FCm=FC=
nden 1973=20
yy'ly'nda Bilim Uzmanly'?y' ve 1980 yy'ly'nda Doktora dereceleri aldy'.=20
1970 yy'ly'nda TED Ankara Kolejinde Matematik =D6?retmeni, 1971-1974=20
yy'llary'nda Hacettepe =DCniversitesi E?itim B=F6l=FCm=FCnde Asistan olar=
ak=20
=E7aly'?ty'. 1974-1998 yy'llary' arasy'nda Bo?azi=E7i =DCniversitesi'nin=20
=E7e?itli birimlerinde =F6?retim =FCyesi ve y=F6netici olarak g=F6revler=20
=FCstlendi. 1998-2002 arasy'nda Terakki Vakfy' Okullary' Genel M=FCd=FCr=
l=FC?=FC=20
yapty'. Bu s=FCre i=E7inde Bo?azi=E7i =DCniversitesi, Yy'ldy'z Teknik=20
=DCniversitesi ve Mimar Sinan =DCniversitesinde derslerini s=FCrd=FCrm=FC=
?t=FCr.=20
2002 yy'ly' sonunda tekrar Bo?azi=E7i =DCniversitesi E?itim Fak=FCltesi'n=
deki=20
g=F6revine d=F6nd=FC. Ali Baykal'y'n ba?ly'ca ilgi alanlary'ny', program=20
geli?tirme ve de?erlendirme, bilgisayar destekli e?itim ve davrany'?sal=20
ol=E7me olu?turmaktady'r.=20
SAMY' G=DCLG=D6Z
Y'NSAN HAKKI OLARAK METY'NLERE ERY'?Y'M
Toplum ya?anty'sy'ny' d=FCzenleyen yasalar ile toplumsal kullany'm=20
amacy'yla hazy'rlanmy'? bilgileri i=E7eren belgeler toplumun temel e?itim=
=20
d=FCzeyi tarafy'ndan anla?y'labilecek okunurluk ve anla?y'ly'rly'k=20
d=FCzeyinde olmak durumundady'r. Yaky'n zamanda sekiz yy'l zorunlu=20
e?itime ge=E7mi? olan T=FCrkiye'de ortalama e?itim d=FCzeyi 3,7 yy'ldy'r.=
Be?=20
yy'lly'k e?itimi tamamlama orany' %89 olarak, sekiz yy'lly'k e?itimi=20
tamamlama orany' da %
41 olarak g=F6z=FCkmektedir. Bu durumda, toplumun =F6nemli bir y=FCzdesi=
nin=20
sekiz yy'lly'k e?itimi tamamlamy'? olmaktan =E7ok uzak oldu?u=20
anla?y'lmaktady'r. Toplumca kullany'lan dok=FCmanlarda kullany'lan dil=20
yapy'sy'ny'n be? yy'lly'k bir e?itimin sa?layaca?y' anla?y'labilirlik=20
d=FCzeyinde olmasy' gereklili?i a=E7y'kty'r. Buna ek olarak T=FCrk=E7e=20
dy'?y'nda dillerin konu?uldu?u evlerde T=FCrk=E7e dil geli?iminin de=20
karma?y'k anlaty'mlary' anlamakta yetersiz kalmasy' m=FCmk=FCnd=FCr. =20
Kullany'lan metinler incelendi?inde ise anla?y'lmasy' g=FC=E7, terminoloj=
i=20
i=E7eren, ki?ilerin i?lerini g=F6rmelerine yardy'm etmemekle kalmayy'p ke=
ndi=20
ba?lary'na engel te?kil eden yazy'lar bulunmaktady'r. Bu belgelere=20
eri?im bir insan haklary' meselesi olarak tarty'?y'lmaktady'r.
BY'YOGRAFY'
Sami G=FClg=F6z, Bo?azi=E7i =DCniversitesi Psikoloji b=F6l=FCm=FCnde lisa=
ns e?itimini=20
tamamlady'ktan sonra University of Georgia'da Deneysel ve Bili?sel=20
Psikoloji alany'nda doktora e?itimi aldy'. Daha sonra Auburn University=20
at Montgomery'de =F6?retim =FCyeli?i yapty'. Burada d=F6rt yy'l g=F6rev=20
yapy'ktan sonra 1993 yy'ly'nda Ko=E7 =DCniversitesi Psikoloji b=F6l=FCm=FC=
nde=20
=F6?retim =FCyeli?ine ba?lady' ve halen bu g=F6revde =E7aly'?maktady'r. =20
Metinlerin anla?y'ly'rly'?y' =FCzerine y=FCksek lisans ve doktora tezleri=
de=20
dahil olmak =FCzere ara?ty'rma ve makaleleri bulunmaktady'r.
AY?E G=DCL ALTINAY
(Y'YY') T=DCRK KY'MDY'R? DERS KY'TAPLARINA G=D6RE Y'DEAL =D6?RENCY'
Ders kitaplary'nda tany'mlandy'?y' ?ekli ile "T=FCrk" kategorisi kimleri=20
i=E7eriyor, kimleri dy'?ary'da by'raky'yor? T=FCrkiye Cumhuriyeti=20
vatanda?lary' arasy'ndaki farkly'ly'klar nasy'l ele aly'ny'yor? "Iyi bir=20
T=FCrk" nasy'l bir d=FCnya g=F6r=FC?=FCne sahip olmaly'? Nelerden ve kiml=
erden=20
korkmaly'? Nelerden ka=E7y'nmaly'? Kimleri ciddiye almaly'? Bu sunum, bu=20
ve benzeri sorulardan yola =E7y'karak farkly' d=FCzeylerde =F6?retilen de=
rs=20
kitaplary'nda yer alan T=FCrkl=FCk kurgusunu, T=FCrkl=FC?e atfedilen ana=20
=F6zellikleri ve =F6?rencilerden beklenen d=FC?=FCnme bi=E7imleri ile dav=
rany'?=20
kaly'plary'ny' ele alacakty'r.
BY'YOGRAFY'
Doktora =E7aly'?malary'ny' K=FClt=FCrel Antropoloji daly'nda Duke=20
Universitesi'nde tamamlayan Ay?e G=FCl Alty'nay, 2001 yy'ly'ndan bu yana=20
Sabancy' =DCniversitesi'nde k=FClt=FCrel =E7aly'?malar, antropoloji ve to=
plumsal=20
cinsiyet =E7aly'?malary' alanlary'nda dersler vermektedir. The Myth of th=
e=20
Military Nation: Militarism, Gender and Education in Turkey (Ordu Millet=20
Miti: T=FCrkiye'de Militarism, Toplumsal Cinsiyet ve E?itim) kitaby' 2004=
=20
yy'ly'nda Palgrave Macmillan tarafy'ndan yayy'nlanacakty'r. Ayry'ca=20
Vatan-Millet-Kady'nlar (Ileti?im Yayy'nlary', 2000) isimli bir derlemesi=20
vardy'r.
H=DCLYA U?UR TANRIOVER
T=DCRKY'YE'DE OKUL KY'TAPLARINDA CY'NSY'YET AYIRIMCILI?I
Sosyal ve yasal anlamda kitleler arasy'ndaki en yaygy'n ayy'ry'mcy'ly'k,=20
varsayy'ma dayanan "do?al bir d=FCzen"'de bulundu?u i=E7in cinsiyetle ilg=
ili=20
olandy'r. Bazy' modernle?me =E7abalary'na ra?men geleneklerin =E7ok g=FC=E7=
l=FC=20
oldu?u T=FCrkiye'de cinsiyet ayy'ry'mcy'ly'?y', sosyal ve bireysel=20
ya?amy'n b=FCt=FCn alanlary'nda mevcuttur ve bir =E7ok uygulama ile yenid=
en=20
=FCretilmektedir. E?itim sistemi ve ders kitaplary', insan haklary'ny'n=20
geli?tirilmesinde i?birli?i yapmaya =E7aly'?an ki?iler i=E7in =E7ok =F6ne=
mli bir=20
alandy'r. T=DCBA ve TET Vakfy' tarafy'ndan y=FCr=FCt=FClen "Y'lk ve Orta=F6=
?retim=20
Ders Kitaplary'nda Y'nsan Haklary'ny' Sa?lama" Projesi'nden elde edilen=20
verilere dayanan bu =E7aly'?mada biz, cinsiyet ayy'ry'mcy'ly'?y'ny'n=20
=F6nemini ve bi=E7imlerini analiz etmeye =E7aly'?maktayy'z. Bu t=FCr bir=20
ayy'ry'my'n, ya a=E7y'k ya da gizli olarak genellikle ve yo?un bi=E7imde =
her=20
d=FCzeyde ve her alandaki ders kitaplary'nda var oldu?unu g=F6zlemledik.=20
T=FCrkiye'de Edebiyat kitaplary'ndan Matematik kitaplary'na Y'lk=F6?retim=
in=20
ilk a?amasy'ndan, lise'nin son sy'ny'fy'na kadar kady'nlar ve erkekler=20
geleneksel rollerinde g=F6sterilmekte ve i?g=FCc=FCn=FCn cinsiyete g=F6re=
=20
b=F6l=FCnmesi, =F6zel ve kamu alany'nda me?rula?ty'ry'lmaktady'r. Bu ders=
=20
kitaplary', =F6?rencilerin =F6zellikle di?er toplumsalla?ty'rma=20
ara=E7lary'ny'n (aile, medya vb.) benzer cinsiyete dayaly' ayy'ry'm=20
modellerini yansy'tty'?y' sosyal bir ortamda, cinsiyet=20
ayy'ry'mcy'ly'?y'ny' i=E7selle?tirmesine ve yeniden =FCretmesine yardy'm=20
etmektedir. B=FCt=FCn ders kitaplary'ny'n yenilenmesi, bu bile?enleri=20
elemede =E7ok =F6nemlidir. Fakat bu, cinsiyet=E7ilik ile sava?mada tek ey=
lem=20
de?ildir: =F6?retmenlerin bilin=E7li bir i?birli?i de, =F6?rencilerin kab=
ul=20
edilmesi mekanizmalary'ny'n daha iyi anla?y'lmasy' i=E7in gereklidir.
BY'YOGRAFY'
H=FClya U?ur Tanri=F6ver, Galatasaray =DCniversitesi Y'leti?im Fak=FCltes=
inde=20
=F6?retim =FCyesi ve dekan yardy'mcy'sy'dy'r. Uzmanly'k alanlary'; cinsiy=
et=20
ve k=FClt=FCrle ilgili =E7aly'?malar, sosyoloji ve ileti?im politikasy'dy=
'r.=20
D=FCnya Bankasy''ny'n kady'n istihdamy'ny' geli?tirme projesinde=20
=E7aly'?my'?ty'r. Yayy'nlanmy'? bir=E7ok kitap ve makalesi bulunmaktady'r=
.=20
Bunlardan bazy'lary': Kamuoyu Kimin Oyu, Kesit Yayy'nevi, 1995;=20
T=FCrkiye'den D=FCnya'ya Bir Baky'?: T=FCrkiye'deki Avrupaly' Y'mgesi ve=20
Ulusal Kimlik Kurgusuna Etkileri (Barlas Tolan ile birlikte),=20
Galatasaray =DCniversitesi Yayy'nlary', 1999 ve Kentlerde Kady'nlary'n Y'=
?=20
Ya?amy'na Katy'ly'm Sorunlary'ny'n Sosyo-Ekonomik ve K=FClt=FCrel Boyutla=
ry'=20
(Ay?e Ey=FCbo?lu ve ?emsa =D6zar ile birlikte), KSSGM Yayy'nlary', 2000.
=D6ZLEM TOLU
DERS KY'TAPLARINA Y'NSAN HAKLARI PROJESY''NE E?REF BY'TLY'S LY'SESY'=20
=D6?RENCY'LERY'NY'N KATILIMI HAKKINDA...
=C7aly'?maya g=F6n=FCll=FC olarak katy'lmamda en b=FCy=FCk etken hem ya?a=
msal hem de=20
mesleki a=E7y'dan s=FCrekli sorun ya?ady'?y'm bir konuda olmasy'ydy'. Y'n=
san=20
Haklary'... Ayny' sorun =F6?rencilerim i=E7in de ge=E7erliydi. S=FCrekli =
insan=20
haklary' ihlalleri ile kar?y' kar?y'ya olmalary'na ra?men sorunun=20
farky'nda de?illerdi. Bu projeye onlary' da katmamdaki amacy'm s=FCrekli=20
ya?ady'klary' bu sorunu tany'mlamalary'ny' sa?lamakty'. Projenin=20
kapsamy' ve ders kitaplary'ndaki ihlalleri incelemesi yy'llardy'r=20
e?itimlerinde kullany'lan bu kitaplarda ger=E7ekte kendilerine =F6?retilm=
eye=20
=E7aly'?y'lany'n farky'na varmalary' i=E7in bir fy'rsatty'. B=F6ylece ger=
=E7ekte=20
=F6nlerine sunulan hi=E7bir ?eyin tesad=FCfi olmady'?y'ny' daha kolay=20
anlayacaklardy'.
BY'YOGRAFY'
1971 Y'stanbul do?umluyum. Marmara =DCniversitesi Fen-Edebiyat Fak=FClt=
esi=20
Tarih B=F6l=FCm=FCn=FC bitirdikten sonra 2 yy'l =F6zel sekt=F6rde 1996 yy=
'ly'ndan bu=20
yana da Milli E?itim Bakanly'?y''na ba?ly' Y'lk=F6?retim ve Orta =F6?reti=
m=20
Kurumlary'nda Tarih =D6?retmenli?i yapy'yorum. Ayny' zamanda E?itim ve=20
Bilim Emek=E7ileri Sendikasy' Y'stanbul 7 nolu ?ube Y=F6netim Kurulu'nda=20
=D6zl=FCk-Hukuk ve TY'S Sekreterli?i g=F6revini s=FCrd=FCr=FCyorum.
AY?E SEDA M=DCFT=DCGY'L
=DCNY'VERSY'TE =D6?RENCY'LERY'NY'N "DERS KY'TAPLARINDA Y'NSAN HAKLARI=20
PROJESY'" DENEYY'MY'
Bu proje =E7er=E7evesinde de?i?itirilmesi hedef aly'nan e?itim sisteminin=
ve=20
bu ba?lamda ele?tirdi?imiz endoktrinasyon s=FCrecinin taze bir =FCr=FCn=FC=
olan=20
ben, bu yazy'da =F6zellikle bu projenin benim ve benim gibi projede g=F6r=
ev=20
almy'? arkada?lary'm i=E7in ne anlam ifade etti?i =FCst=FCnde durmak=20
istiyorum. Y'lkokuldan ba?layarak bize a?y'lanmy'? fikirleri ancak=20
=DCniversite'ye gelince ele?tirebilmek ve yapy's=F6k=FCm=FCn=FC yapabilme=
k biz=20
=F6?rencilerin gerek e?itim sistemine gerek de onun par=E7asy' oldu?u evr=
ene=20
baky'?y'my'zy' derinden etkiliyor. Bu kemikle?mi? bilgilerin biz=20
=F6?rencilerin sonraki hayatlary'nda, bu projedeki deneyimlerimize=20
referansla, nasy'l bir "=E7ekinme k=FClt=FCr=FC" yaratty'?y'ny' vurgulama=
k=20
istiyorum.
BY'YOGRAFY'
1983 yy'ly'nda Y'stanbul'da do?du. 2001 yy'ly'nda Robert Koleji'nden=20
mezun oldu. Halen Sabancy' =DCniversitesi Sanat ve Sosyal Bilimler=20
Fak=FCltesi 3. sy'ny'f =F6?rencisi. Ders Kitaplary'nda Y'nsan Haklary'=20
Projesi'nin kitap tarama aya?y'na Sabancy' =DCniversitesi' nden katy'lan=20
13 ki?ilik g=F6n=FCll=FC bir =F6?renci grubunun s=FCperviz=F6rl=FC?=FCn=FC=
yapty'.
YASEMY'N SOYSAL
AVRUPA KENDY'SY'NY' NASIL ANLATIYOR?
=C7ok uluslu politik bir varly'k olma yolunda ilerleyen Avrupa'da=20
yurtta?lara ve gelecek Avrupa'ly' nesillere ne =F6?retilmesi gerekti?i=20
konusu =FCzerinde dikkatle durulmaktady'r. Bu =E7aly'?ma, =FC=E7 Avrupa=20
=FClkesindeki (Y'ngiltere, Almanya ve Fransa) orta=F6?retim ders=20
kitaplary'ny' ve m=FCfredaty'ny', tarih ve yurtta?ly'kla ilgili konularda=
,=20
bu =FClkelerde ve Avrupa'da verilen e?itim bi=E7imlerini incelemektedir. =
=20
"Biz" ve "di?erleri" kavramlary'ny'n tany'mlanma bi=E7imine ve olu?makta=20
olan Avrupa kimli?inin temeli olarak ifade edilen ilkelere ve normlara=20
=F6zellikle dikkat edilmektedir. Avrupa =F6rne?i, hem farkly' k=FClt=FCrl=
er,=20
ulusal gelenekler ve kurumsal d=FCzenlemeleri ile hem de " ge=E7mi?i=20
de?erlendirmek, yeniyi in?a etmek" s=FCrecini sorgulanmasy' ba?lamy'nda,=
=20
sivil bilincin nasy'l olu?turuldu?unu ara?ty'ry'lmasy' a=E7y'sy'ndan=20
ilgin=E7tir.
BY'YOGRAFY'
Daha =F6nce bulundu?u g=F6revler: Harvard =DCniversitesinde Avrupa=20
=C7aly'?malary' Merkezi ve Uluslararasy' Y'li?kiler Merkezinde =F6?retim=20
=FCyesi. Alman Marshall Fonu Ara?ty'rma Enstit=FCs=FC, Fellow, Ulusal E?i=
tim=20
Akademisi, Fellow, Ulusal Davrany'? Bilimleri Ara?ty'rmasy', Jean=20
Monnet, Fellow, Berlin Max-Planck Enstit=FCs=FCnde, Madrit'te Juan March=20
Enstit=FCs=FC Sosyal Bilimlerde Y'leri =C7aly'?malar Merkezi ve=20
Wissenschaftskolleg, Berlinde misafir bursiyer olarak bulunmu?tur.
Soysal'y'n, ulus-devlet, yurtta?ly'k, e?itim, insan haklary' ve uluslar=20
arasy' g=F6=E7ler alanlary'nda American Sociological Review (Amerikan=20
Sosyoloji Dergisi), Teori ve Toplum, E?itim Sosyolojisi, Etnik ve Irksal=20
=C7aly'?malar ve Avrupa Toplumlary' gibi dergilerde =E7aly'?malary'=20
yayy'nlanmy'?ty'r. Soysal ayry'ca, Yurtta?'y'n Sy'ny'rly'ly'klary':=20
Avrupa'da G=F6=E7ler ve Ulus =F6tesi =DCyelik (?ikago =DCniversitesi Yayy=
'ny',=20
1994) isimli kitaby'n yazary' ve Ulus, Avrupa ve D=FCnya: Ge=E7i? S=FCrec=
inde=20
Ders Kitaplary' ve M=FCfredat kitaby'ny'n edit=F6r=FCd=FCr. Soysal 2001-2=
003=20
yy'llary' arasy'nda Avrupa Sosyoloji Derne?inin ba?kanly'?y'ny'=20
yapmy'?ty'r.
FALK PINGEL
TARY'H, CO?RAFYA VE VATANDA?LIK DERS KY'TAPLARINDA BY'R AVRUPA=20
YAKLA?IMINA DO?RU
Sosyalist d=FCzenin =E7=F6z=FClmesi ile ivme kazanan Avrupa entegrasyonu=20
s=FCrecini g=F6z =F6n=FCne aldy'?y'my'zda, Avrupa boyutu e?itim konusunda=
da,=20
bilhassa uzun s=FCredir ulusal bir baky'? a=E7y'sy'ndan sunulmu? olan=20
g=FCn=FCm=FCz tarih ve vatanta?ly'k derslerinin =F6?retimi, =F6nem kazany=
'yor.=20
Tarih ve vatanda?ly'k =F6?retiminde b=FCt=FCn Avrupa =FClkeleri i=E7in m=FC=
?terek=20
bir kavram arayy'?y' i=E7inde olabilir miyiz, olmaly' my'yy'z?Fakat kimin=
=20
Avrupa'ya dahil olup olmady'?y'ny' nerden biliyoruz? Avrupa'ny'n=20
sy'ny'rlary' iyi tany'mlanmy'? ve net mi yoksa de?i?ime a=E7y'k my'?=20
"Avrupa Evi"nde ya?amak nasy'l bir ?ey? B=FCt=FCn kiracy'lar (veya ev=20
sahipleri) ky'yaslanabilir standartlarda odalarda my' ya?y'yorlar? Kimin=20
ta?y'nmaya hakky' var? Ev yeterince b=FCy=FCk m=FC, yoksa geni?letilmeli =
mi?
Bug=FCn=FCn =F6?rencileri bunlar ve bir =E7ok di?er ky'?ky'rty'cy' sorula=
r=20
hakky'nda fikir sahibi olma e?ilimindeler. Genellikle =F6?retmenlerinden=20
veya eski ku?aklardan farkly' d=FC?=FCn=FCyorlar.
Konuya nasy'l yakla?maly'yy'z? Bug=FCn=FCn =F6?rencileri Avrupa tarihi,=20
co?rafyasy', k=FClt=FCrel =F6zellikleri, politik yapy'sy' ve onun de?i?ik=
=20
mevcudiyetleri (=FClkeler, b=F6lgeler, organizasyonlar ve kurumlar)=20
hakky'nda ne kadar ?ey biliyorlar? Daha kesin bir ifadeyle,=20
ya?ady'klary' toplumun Avrupa boyutu hakky'nda =F6?renmeleri gereken ne=20
kadar ?ey var?
Ders kitaplary' ve programy', ulusal, Avrupa ve k=FCresel boyutlar=20
arasy'nda denge bulmaly'.Bu boyutlar birbiriyle =E7aky'?mamaly',=20
birbirlerini tamamlamaly'lar.
Bu amacy' ba?armak, standartla?many'n emrine girmeyen kar?y'la?ty'rmaly'=20
bir yakla?y'my' beslemek i=E7in gerekli ara=E7lar kar?y'ly'kly'=20
kar?y'la?ty'rmaly' ders kitaby' ve m=FCfredat =E7aly'?malary', de?i?=20
toku?lar ve =F6?retim materyallerinin ortak geli?imi. Bu sorulary'n=20
yany'nda, sunum Avrupa yakla?y'mlary'ny'n tarih, co?rafya ve=20
vatanda?ly'k =F6?retimi i=E7in perspektifleri ve limitlerini tarty'?acak.
BY'YOGRAFY'
Dr. Falk Pingel, Georg Eckert Uluslararasy' Ders Kitaby' Ara?ty'rmalary'=20
Enstit=FCs=FC'n=FCn Ba?kan Yardy'mcy'sy''dy'r. Ocak 2003-Ocak 2004 tarihl=
eri=20
arasy'nda Bosna Hersek'te Avrupa G=FCvenlik ve Y'?birli?i Organizasyonu'n=
a=20
E?itim B=F6l=FCm Ba?kany' olarak atandy'. Bielefed =DCniversitesi'nde Tar=
ih=20
Fak=FCltesinde uzun yy'llar ders verdi. Pingel, uluslarasy'=20
kar?y'la?ty'rmaly' ders kitaplary' projelerini y=FCr=FCt=FCyor ve =E7a?da=
?=20
Avrupa tarihi ve tarih =F6?retimi =FCzerine bir=E7ok yayy'ny' bulunmakta=
dy'r.
TEUN VAN DIJK
DERS KY'TAPLARI VE IRK=C7ILI?IN S=D6YLEMSEL YENY'DEN =DCRETY'MY'
Irk=E7y'ly'k ve etnik ayry'mcy'ly'k, toplumsal pratiklerin ve bunlary'n=20
devam ettirdi?i ideolojilerin ve ba?ka sosyal algy'lamary'n =FCretti?i=20
dominasyonun toplumsal sistemleridir. Bu yeniden =FCretme s=FCre=E7lerind=
eki=20
en can aly'cy' toplumsal pratik, =F6zellikle politikadaki elitlerin,=20
medyany'n, ara?ty'rmany'n ve e?itimin ?ekillendirdi?i, kamusal=20
s=F6ylemdir. ?u anda e?itim, =E7ok-k=FClt=FCrl=FCl=FCk anlayy'?y'ny'n ve=20
y'rk=E7y'ly'k-kar?y'tly'?y'ny'n k=F6klendi?i bir ka=E7 sosyal alandan bir=
i=20
olmasy'na ra?men yeterli ders kitaplary'ny'n sayy'sy' hala =E7ok azdy'r.=20
Ara?ty'rma g=F6steriyor ki "=D6tekiler"--=F6teki =FClkeler, =F6teki insan=
lar,=20
=F6teki dinler, =F6teki k=FClt=FCrler, vs.--genelde negatif ve kli?e bir =
?ekilde=20
tasvir edilmi?ken "Biz"--bizim =FClkemiz, b=F6lgemiz, k=FClt=FCr=FCm=FCz,=
dinimiz,=20
insanlary'my'z, vs. -positif terimlerle tasvir edilmi?tir. Baty'daki=20
ders kitaplary'nda bu kutupla?ma, y'rk=E7y'ly'?y'n yeniden =FCretilmesini=
n=20
klasik bir par=E7asy'ydy'. Baty' Avrupa'ya artan g=F6=E7ler ve b=F6ylece =
Baty'=20
Avrupa okullary'na artan bir ?ekilde farkly' =FClkeler ve k=FClt=FCrlerde=
n=20
=E7ocuklary'n gelmesiyle m=FCfredat ve ders kitaplary' da de?i?ti. Bu=20
yazy'da ben bu de?i?imlere odaklanaca?y'm ve 1980 ortalalary'ndaki=20
Hollanda'da okutulan ders kitaplary'yla ?u an Y'spanya'daki ders=20
kitaplary'ny', nispeten yeni olan g=F6=E7ler ve bu g=F6=E7lerin e?itimle=20
ili?kisini g=F6z =F6n=FCne alarak, kar?y'la?ty'raca?y'm.
BY'YOGRAFY'
Amsterdam Universitesinden emekli olan Teun A. Van Dijk, halen=20
Barselona' daki Pompeu Fabra =DCniversitesinde s=F6ylem =E7aly'?malary'nd=
a=20
profes=F6rd=FCr. Ge=E7mi? =E7aly'?malary' poetik, metin grameri, ve meti=
n=20
i?leme psikolojisi =FCst=FCnde odaklanmy'?ty'r. Son 20 yy'ldy'r y'rk=E7y'=
ly'k=20
ve s=F6ylem =E7aly'?malary' yapmy'?ty'r. Ayry'ca basy'n s=F6ylemi =FCzeri=
nde=20
=E7aly'?my'? ve son yy'llarda ara?ty'rmalary' ideoloji, bilgi ve ba?lam=20
ile ilgili olmu?tur. Teun van Dijk bu farkly' alanlarda =E7e?itli=20
kitaplary'n yazary' ve halen son ikisinin edit=F6rl=FC?=FCn=FC yapty'?y'=20
Poetics, TEXT, Discourse & Society, and Discourse Studies gibi=20
uluslararasy' dergilerin kurucusudur. Latin Amerika ba?ta olmak =FCzere=20
pek =E7ok =FCniversitede dersler vermi?tir.
HAGITH GOR ZIV
SOSYAL DE?Y'?MEDE ELE?TY'REL PEDAGOJY'=20
Y'lk=F6?retim ve lise d=FCzeyindeki okullar oldu?u kadar e?itim fak=FClte=
leri=20
de e?itim y=F6ntemleri ve teknikleri konusunda bilgi aktary'my'na=20
odaklanmaktady'rlar. B=F6yle yakla?y'mlar, tarafsy'zly'k maskesi alty'nda=
=20
iletilen gizli politik mesajlary' g=F6z ardy' ederler. Ele?tirel pedagoji=
,=20
e?itim aracy'ly'?y'yla ba?ary'lacak hegamonik politik ama=E7 bi=E7imlerin=
i=20
dikkatle incelemektedir. Ayry'ca genelde toplumda, =F6zelde okullarda=20
g=FCc=FCn k=F6kenleri ve merkezleri arasy'ndaki ili?kileri ara?ty'rmaktad=
y'r=20
ve y'rk, sy'ny'f, cinsiyet ve etnik k=F6ken gibi farkly' kategorilerle=20
ilgili olarak e?itlik ve haklar konulary'na odaklanmaktady'r. Ele?tirel=20
pedagoji; geleneksel e?itime, ger=E7eklik, marjinal gruplara kar?y'=20
duyarly'ly'k ve sosyal de?i?me eylemleri a=E7y'sy'ndan bakmayy' sa?layara=
k=20
=F6?renenlerin ya?amy'na uygun bi=E7imde sosyal problemlerle birle?tirece=
k=20
alternatifler vermeye =E7aly'?maktady'r. Sunumumda okullarda ve =F6?retme=
n=20
e?itiminde ele?tirel pedagojinin =F6nemini ve bunun Kibbutzim E?itim=20
Fak=FCltesindeki =E7aly'?mamda nasy'l uygulandy'?y'ny' tarty'?aca?y'm. Bu=
nun=20
dy'?y'nda Ele?tirel Pedagoji Merkezini ve =F6?retmen e?itiminde ya?ayan=20
bir alternatif olarak kendi fak=FCltemdeki i?levini tany'mlayaca?y'm.
BY'YOGRAFY'
Bary'? e?itimi, insan haklary' ve cinsiyet e?itli?i m=FCfredaty'ny'n=20
yazarlary'ndan biri olan Haggith Gor Ziv, Kibbutzim E?itim Fak=FCltesinde=
=20
Ele?tirel Pedagoji merkezinin kurucusudur. Ziv, G=FCneydo?u Asya ve=20
Afrika'da de?i?ik =FClkelerde ilk =E7ocukluk i=E7in ele?tirel pedagoji ve=
=E7ok=20
k=FClt=FCrl=FC m=FCfredat e?itimi vermektedir. Ziv, Y'srail bary'? hareke=
tinde=20
ve feminist hareketinde feminist bir aktivisttir. Son akademik=20
yazy'lary', e?itimin askerile?tirilmesi konulary'yla ilgilidir. Ziv,=20
hal=E2 Militarizm ve e?itim konusundaki bir kitaby'n edit=F6r=FCd=FCr.
AZRA JUNUZOVIC
BOSNA VE HERSEK'TE DERS KY'TAPLARI REVY'ZYONU
Bu sunum, 2003 yy'ly' s=FCresince Bosna-Hersek'te yapy'lan ders=20
kitaplary'ny'n g=F6zden ge=E7irilmesi s=FCrecine genel bir baky'? sa?lama=
ya=20
=E7aly'?acakty'r. Yeniden olu?turulan Ders Kitaplary' Y'nceleme Komisyonu=
,=20
ders kitaplary'ndan, yardy'mcy' kitaplardan ve di?er kaynaklardan, sava?=20
sonrasy' e?itime geri d=F6nen (returnee) =E7ocuklar, insanlar ve ulusal=20
azy'nly'klar i=E7in bir saldy'ry' (offensive) sayy'labilen uygun olmayan=20
i=E7eri?in =E7y'kary'lmasy' i=E7in kurulmu?tur. Komisyon, halen ya?ayan E=
?itim=20
Bakanlary'ny'n giri?imleri ve Bosna-Hersek'te Avrupa G=FCvenlik ve=20
Y'?birli?i Te?kilaty' tarafy'ndan kolayla?ty'ry'lan ve desteklenen=20
=E7aly'?masy' =FCzerine olu?turulmu?tur. Komisyonun =E7aly'?masy', ul=
usal=20
konu alanlary' (do?a ve toplum, dil ve edebiyat, co?rafya, tarih ve dil=20
=F6?retimi gibi) ady' verilen alanlara odaklanmy'?ty'r. Ders kitaplary'=20
komisyonunun =E7aly'?masy'ny'n esas sonu=E7lary', gelecekte ders=20
kitaplary'ny'n yazy'lmasy'nda uzmanlary'n kaldy'ry'lmasy' ya da=20
d=FCzeltilmesi konusunda =FCzerinde anla?acaklary' itiraz edilen terimler=
le=20
birlikte sunulacakty'r. Ancak itiraz edilen terminolojik problemlere ek=20
olarak tek y=F6nl=FC ve =F6nyargy'ly' ifadeler, bir=E7ok tarih ve co?rafy=
a=20
kitaby'nda mevcuttur. En tarty'?maly' problemlerin bazy'lary' ?=F6yledir:
Co?rafya'da
. Asy'l referans noktasy' olarak Bosna-Hersek'in uygun betimlenmesi,
. Kom?u =FClkelerin e?it olmayan bir ?ekilde betimlenmesi,
. Bosna-Hersek Haritalary'ny'n betimlenmesi (devlet sy'ny'rlary'ny'n=20
do?ru g=F6sterilmesi de dahil) Tarih'te
. Terimlerle ilgili problemler,
. Tarih ders kitaplary'nda =F6nemli ki?ilerin isimleri ve etnik k=F6ke=
nleri,
. Tarihsel olaylary'n yalny'zca =FClkeyi olu?turan bir ulusun=20
perspektifinden tek y=F6nl=FC sunumu (ya bir galipler ya da kurbanlar ola=
rak=20
g=F6sterilmesi),
. =DClkeyi olu?turan di?er uluslary'n e?it olmayan bir ?ekilde sunulma=
sy',
. Tarihsel i=E7eri?in, =F6zellikle de son sava?y'n =F6nyargy'ly' sunul=
masy'=20
(g=F6=E7men n=FCfusu ya da acy' =E7eken insanlary' tany'mlama gibi proble=
mler)
=20
=20
=20
=20
Ders kitaby' inceleme s=FCreci, uygu=
n=20
olmayan bazy' kavramlary'n =E7y'kary'lmasy'na katky'da bulunsa da, bu=20
s=FCre=E7, =FClkeyi olu?turan =FC=E7 ulusun yani ulusal azy'nly'klary'n d=
engeli=20
olarak sunulmasy'ny' sa?lamamy'?ty'r. Bu nedenle g=F6revi insanlary'n ve=20
Bosna-Hersek'te ya?ayan azy'nly'klary'n tamamy'ny'n temel bir tarih ve=20
co?rafya bilgisine ula?masy'ny' sa?layan tarih ve co?rafya ders kitaby'=20
yazarlary' i=E7in bir rehberler b=FCt=FCn=FC geli?tirmek olabilecek yeni =
bir=20
komisyon olu?turmaya karar verilmi?tir. Komisyon, halen kurulma=20
s=FCrecinde olmasy'na ra?men bu sunum, ders kitaplary'ny'n =F6nyargy'lard=
an=20
ve ayy'ry'mlardan kurtulmasy'ny' sa?lamak amacy'yla ders kitaplary'ny'n=20
g=F6zden ge=E7irilmesinin ve geli?tirilmesinin =F6nemine odaklanacakty'r.
BY'YOGRAFY'
Azra Junuzovic, Bosna Hersek'te Avrupa G=FCvenlik ve Y'?birli?i=20
Organizasyonu'na E?itim B=F6l=FCm=FCnde E?itim G=F6revlisi olarak=20
=E7aly'?maktady'r. Junozovic'in =E7aly'?masy', sava? sonrasy' e?itimine=20
devam eden =E7ocuklar, =E7ingeneler ve Ulusal azy'nly'klar ve ky'rsal=20
b=F6lgelerdeki ky'zlar ile ilgili problemlere =F6zel bir ilgi g=F6sterere=
k Bosna-
Hersek'te e?itim sistemine giris ve sistemdeki ayry'mcy' olmayan konular=20
=FCzerine odaklanmaktady'r.
Junuzovic, Bo?azici =DCniversitesi Sosyoloji B=F6l=FCm=FC'nde y=FCksek li=
sansy'ny'=20
yapmaktady'r.
Y'PEK G=DCRKAYNAK
=C7OCUKLARIN VE GEN=C7LERY'N BARI?, YURTTA?LIK VE Y'NSAN HAKLARI E?Y'TY'M=
Y':=20
ALTERNATY'F KY'TAPLAR, ALTERNATY'F =D6?RETMENLER!
1995 yy'ly'nda, t=FCm=FC =FCniversite =F6?retim elemany' alty' ki?i (iki=20
psikolog, iki e?itimci, iki hukuk=E7u), 13-14 ya? =E7ocuklary'na ve onlar=
y'n=20
e?iticilerine birer yurtta?ly'k ve insan haklary' kitaby' yazmak i=E7in=20
Umut Vakfy' ?emsiyesi alty'nda biraraya geldi. Kitaplar derleme de?il.=20
Hem ba?ka kaynaklardan toplama anlamy'nda derleme de?il, hem de her=20
b=F6l=FCm=FCn ayry' bir ki?i tarafy'ndan yazy'ldy'?y' ve bir "derleyen"i =
olan=20
kitap anlamy'nda derleme de?il. Alty' ki?ilik grup, =FC=E7 yy'la yaky'n b=
ir=20
s=FCre birlikte =E7aly'?arak =FCretti Yurtta? Olmak Y'=E7in... ba?ly'kly'=
=20
kitaplary'. 20 konu/b=F6l=FCm i=E7eren Y'=E7indekiler ky'smy'ny' buraya a=
laly'm:=20
Y'nsan Haklary' Evrensel Bildirgesi; Hukuk Kurallary'; Adalet;=20
Sorumluluk; Y'?birli?i; Katy'lma; =C7aty'?ma-Uzla?ma; Bary'?; Aile =20
Kavramy'; Aile Y'=E7i Demokrasi; =C7ocu?un Aile Y'=E7inde Korunmasy'; =C7=
ocu?un=20
Y'stismar ve Y'hmale Kar?y' Korunmasy'; Anayasa; Ya?ama Hakky', Din ve=20
Vicdan =D6zg=FCrl=FC?=FC, D=FC?=FCnce =D6zg=FCrl=FC?=FC; E?itim Hakky' ve=
=C7aly'?ma Hakky';=20
Se=E7me ve Se=E7ilme Hakky'; Kitle Y'leti?im =D6zg=FCrl=FC?=FC ve =D6zel =
Hayaty'n=20
Gizlili?i; =C7evre Hakky'; T=FCketici Haklary'; =C7ocuk Haklary'.
Kitaplary'n yazy'ly'? s=FCreci i=E7inde, se=E7ilmi? yirmi ki?iye (psikolo=
g,=20
=F6?retmen, hukuk=E7u, rehberlik ve psikolojik dany'?ma uzmany', vb.)=20
e?itici e?itimi verildi ve bu e?iticiler, 1998 ile 2004 arasy'nda=20
binbe?y=FCz=FC a?ky'n =F6?retmene ve sayy'sy'z TEGV g=F6n=FCll=FCs=FCne, =
SH=C7EK=20
uzmany'na, barolary'n insan haklary'/=E7ocuk haklary'/kady'n haklary'=20
komisyonlary' =FCyesine insan haklary' e?itimi verdi. E?itimler, Yurtta?=20
Olmak Y'=E7in... kitaplary' =FCzerinden yapy'ly'yor ve =F6ncelikle (a)=20
etkile?imsel =F6?retim y=F6ntemleri kullany'larak =E7ocuklary'n ve gen=E7=
lerin=20
yurtaa?ly'k, bary'? ve insan haklary' konulary'nda e?itilmeleri ve=20
dolayy'sy'yla, (b) sy'ny'flary'nda, okullary'nda, bary'? etosunu=20
olu?turabilmeleri ama=E7lany'yor.
2000-2002 yy'llary' arasy'nda ayny' yazarlar bir kez daha biraraya=20
gelerek bu kez de 7-12 ya? =E7ocuklary' i=E7in ayny' alanda alternatif=20
kitaplar =FCrettiler. Her ya? i=E7in bir kitap bir de e?itici kitaby' olm=
ak=20
=FCzere toplam 12 kitaptan olu?an Ben Y'nsany'm Dizisi'nin kitap=20
ba?ly'klary' sy'rasy'yla ?=F6yle: Ben Y'nsany'm: =D6zg=FCn=FCm; Ben Y'nsa=
ny'm:=20
Y'leti?im Kurary'm; Ben Y'nsany'm: Sorumluluklary'm Var; Kady'ny'm: Ben=20
Y'nsany'm; Ben Y'nsany'm: =D6zg=FCr=FCm, Haklary'm Var; Ben Y'nsany'm: E?=
itim=20
Benim Hakky'm.
Bu sununun ana temalary', 1. hem fiziksel olarak hem ya?a uygun i=E7erik=20
a=E7y'sy'ndan niteliklilik =FCzerinde durulu?u; a?y'r, bilgi y=FCkl=FC=20
ezberlenesi i=E7erik olu?turmama kaygy'sy'; i=E7eri?in analitik, yaraty'c=
y',=20
ele?tirel d=FC?=FCnmeye olanak tany'yacak, grup =E7aly'?masy' i=E7eren,=20
duyarly'ly'k ve duyguda?ly'kla =F6r=FClm=FC?, yurtta?ly'k bilinci, toplum=
sal=20
sorumluluk, bary'? kavramlary' =FCzerine oturan yapy'da olmasy'na=20
g=F6sterilen =F6zen, vb. a=E7y'lardan kitaplary'n yazy'm s=FCreci, ve 2. =
e?itici=20
el kitaplary'ny'n varly'?y'ny'n ve kitaplar =FCzerinden =F6?retmen=20
e?itimleri yapy'lmasy'ny'n =F6nemi olacakty'r.
Zamany'n elvermesi durumunda, sunuda, bug=FCne kadarki deneyimimizin bize=
=20
g=F6sterdi?i ve =F6nemli g=F6rd=FC?=FCm=FCz bir konuya da de?inilmeye=20
=E7aly'?y'lacakty'r: =DClkemizdeki yeti?kinler ve =F6zellikle de =F6?ret=
menler,=20
kitaplary' ne denli =F6nemli g=F6r=FCrlerse g=F6rs=FCnler, ne denli sevip=
=20
benimserlerse benimsesinler, yeni ve yaraty'cy' etkile?imsel y=F6ntemler=20
=F6?rendiklerine ne denli memnun olurlarsa olsunlar, =F6?retmenin bary'?y=
'=20
olu?turan, dinleyen, saygy' duyan, demokrat ki?i?inin ve rol=FCn=FCn =F6n=
emine=20
zihinsel olarak ne denli inany'rlarsa inansy'nlar, yetkeci (otoriter)=20
tutum ve davrany'?lary'ndan ary'nmakta ciddi bi=E7imde=20
zorlanmaktady'rlar. Dolayy'sy'yla, =F6?retmenin ve bir kurum olarak=20
e?itimin ciddi bir zihniyet d=F6n=FC?=FCm=FCnden ge=E7ememesi ve yepyeni =
bir etos=20
yaraty'lamamasy' halinde, en iyi kitaplar bile istendik de?i?imi=20
yaratmakta eksik kalabilecektir.
BY'YOGRAFY'
1947'de Ankara'da do?du. 1968'de Orta Do?u Teknik =DCniversitesi Psikoloj=
i=20
B=F6l=FCm=FC'nden mezun oldu. Fulbright Bursu ile gitti?i Kansas=20
=DCniversitesi'nden sosyal psikolojide Y=FCksek Lisans ve Doktora=20
derecelerini aldy'. 1973-75'te Washington, DC'de, 1975-2000'de de=20
Ankara =DCniversitesi E?itim Bilimleri Fak=FCltesi'nde =F6?retim =FCyeli?=
i ve=20
bunun yany'sy'ra, =E7e?itli projelerde (TRT Susam Soka?y' Programy',=20
Uluslararasy' =C7aly'?ma =D6rg=FCt=FC'n=FCn, =C7ocuk Y'?=E7ili?inin Yoked=
ilmesi=20
Projesi, vb.) dany'?manly'k yapty'. 1996'dan bu yana, kendi kurdu?u=20
disiplinlerarasy' ekiple, insan haklary' ve yurtta?ly'k alanlary'nda,=20
=E7ocuklara/gen=E7lere ve e?iticilere kitap yazy'yor ve e?itim veriyor.
2000 yy'ly'nda emekli oldu. Biga'da ya?y'yor ve e?i Prof. Dr. Mehmet R.=20
G=FCrkaynak ile kurduklary' G=FCrkaynak Yurtta?ly'k Enstit=FCs=FC'nde =E7=
aly'?y'yor.
ELENI STAMIRIS
"Y'NSAN HAKLARI VE KADIN VE GEN=C7LY'?Y'N SORUMLULUKLARI: METY'N OLARAK=20
Y'NSAN HAKLARI VE BARI? E?ITIMI VE PRATIK OLARAK Y'NSAN HAKLARI VE BARI?=20
E?Y'TY'MY'"
Bu bildirinin i?aret edicekleri:
Kady'n ve gen=E7lik vurgusu ile birlikte, metinlerdeki insan haklary' ve=20
bary'? e?itimi konulary'ny'n "i=E7erik"i, ek olarak resmi okul sisteminin=
=20
kurumsal pratikleri i=E7inden - ve dy'?y'ndan - bu kavramlary'=20
i?lemlendirmek ihtiyacy'. Yazary'n ky'smi i?i kady'nlary'n ve gen=E7lerin=
=20
insan haklary'ny' ve bary'? e?itimini Birle?mi? Milletler ve Milletler=20
Toplulu?u Sekreteryasy' gibi uluslararasy' organizasyonlarda "ana=20
g=F6r=FC?"le?tirmek.
Son olarak, 'KEDE - Ara?ty'rma ve Bary'? i=E7in Hareket Merkezi',=20
WINPEACE'-Yunanistan, ve 'KEGME - Akdeniz Kady'n =C7aly'?malary'=20
Enstit=FCs=FC' gibi NGO'lary'n ilgili katky'lary'.
BY'YOGRAFY'
Eleni Stamiris bir feminist aktivisttir. Kendisi, lisans=FCst=FC=20
=E7aly'?malary'ny' McGill (Kadanda), Columbia ve New York (N.Y.)=20
=FCniversitelerinde yapmy'? bir kalky'na Antropolo?udur. 1990'larda on=20
seneyi a?ky'n bir s=FCre uluslararasy' organizasyonlarda Direktor=20
mevkilerinde g=F6rev aldy':Kady'n Y'lerlemesi i=E7in Birle?mi? Milletler=20
Uluslararasy' Ara?ty'rma ve E?itim Enstit=FCs=FC, (UN-INSTRAW), Dominik=20
Cumhuriyeti, (1990 - 1992 and 1999 - 2001); Cinsiyet ve Gen=E7lik Y'?leri=
=20
B=F6l=FCm=FC, Milletler Toplulu?u Sekreteryasy', Londra, Birle?ik Krally'=
k,=20
(1993 - 1999). 1980'lerde Atina'daki Akdeniz Kady'n =C7aly'?malary'=20
Enstit=FCs=FC'n=FC (KEGME), ve Ottawa Kanada'daki Ottawa-
Carleton G=F6=E7men Servisleri Birli?i'ni (OCISO) y=F6netti. ?u an Atina'=
da=20
ya?y'yor, Akdeniz Kady'n =C7aly'?malary' Enstit=FCs=FC Y'dare Meclisi (KE=
GME)=20
ve Ara?ty'rma ve bary'? i=E7in Hareket Merkezi Bary'? E?itimi Komitesi=20
(KEDE) =FCyesi. Kendisi bunlary'n yany'nda KEDE-WINPEACE =FCyesi. Uzun=20
yy'llar, cinsiyet ve gen=E7lik odakly', insan haklary', bary'? ve =E7aty'=
?ma=20
=E7=F6z=FCm=FC konulary'nda =E7aly'?ty'. Yunanistan, Atina'da do?du fakat=
=20
hayaty'ny'n b=FCy=FCk b=F6l=FCm=FCn=FC Kanada, Amerika, Y'ngiltere ve Dom=
inik=20
Cumhuriyeti'nde ge=E7irdi. Cinsiyet konulary' hakky'nda kapsamly' ?ekilde=
=20
yazdy' ve Afrika, Asya, Kanarya ve G=FCney Pasifik'teki geli?mekte olan=20
=FClkelerde alan vazifeleri =FCstlendi.
JENNIFER SERTEL
WINPEACE ve BARI? E?Y'TY'MY'
Bu konu?ma Winpeace a?y'ny'n ve projelerinin ky'sa bir a=E7y'klamasy'ny'=20
i=E7erecektir. Konu?ma Bary'? e?itimi projesi ve T=FCrkiye'de bu ba?lamda=
=20
WINPEACE tarafy'ndan neler yapy'ldy'?y' =FCst=FCnde odaklanacak. Temel=20
olarak, 2002-3 yy'ly'nda Istanbul'da Robert Kolej ve Mef Okullary''ny'n=20
ky'lavuzlu?unda liseler i=E7in yeni bir m=FCfredat yazy'lmy'?ty'r. Bu=20
program bu sene Robert Kolej'in hazy'rly'k sy'ny'fy' m=FCfredaty'na=20
ky'smen dahil edilmi?tir. Sonraki ady'mlar tarty'?y'lacakty'r, bunlary'n=20
bazy'lary': yapy'lan aktivitelerin derlendi?i T=FCrk=E7e ve Yunanca olma=
k=20
=FCzere, bir kitap=E7y'k; Bary'? e?itiminin milli m=FCfredata girmesini=20
sa?lamak i=E7in =E7e?itli =FCniversitelerden hocalary'n olu?turdu?u bir=20
konsorsiyumla =E7aly'?mak ve bary'? e?itimi kavramy'ny' Yunan e?itimciler=
e=20
tany'?ty'rmak
BY'YOGRAFY'
Jennifer Sertel, Amerika Birle?ik Devletlerinde do?masy'na ra?men, 25=20
yy'ldy'r T=FCrkiye'de ya?y'yor. Lisans e?itiminin bir b=F6l=FCm=FC ve lis=
ans=FCst=FC=20
e?itimini, daha sonra e?itmen de oldu?u, Bo?azi=E7i =DCniversitesinde=20
ger=E7ekle?tirdi. 17 yy'l Robert Kolej'de =F6?retmenlik yapty'. ?u an Rob=
ert=20
Kolej'in Okul Tanitim ve =D6zel Proje Koordinat=F6r=FC ve halen Film=20
=C7aly'?malary' ve inglizce dersleri vermekte. WINPEACE de 1999'dan beri=20
aktif olarak =E7aly'?y'yor ve Uyu?mazly'k =C7=F6z=FCm=FC hakky'nda lise=20
=F6?rencileri i=E7in yazy'n at=F6lye =E7aly'?malary' organize edip y=FCr=FC=
t=FCyor.=20
Kendisi ve Guiz Kurt WINPEACE Bary'? M=FCfredaty' =FCst=FCnde =E7aly'?y'=
yorlar.
BETTY REARDON
BARI? E?Y'TY'M M=DCFREDATI OLARAK DERS KY'TAPLARI: ENDOKTRY'NE EDY'CY'=20
MALUMATTAN ELE?TY'REL BY'LGY'YE Bir=E7ok =F6rnekten bildi?iniz =FCzere de=
rs=20
kitaplary', bilginin konu i=E7eri?inin aky'lda kalmasy'ndan ba?ka bir ?ey=
=20
olmady'?y' varsayy'my'na dayanan bilgiye dayaly' kaynaklardy'r. Bu=20
bilginin esas i?levlerinden biri; gen=E7li?in, politik k=FClt=FCrle ve e?=
itimi=20
kontrol eden iktidary'n de?er sistemi i=E7inde politik ya da dinsel bir=20
kurumla toplumsalla?masy'dy'r. E?itimle ilgili konulary'n temel=20
ta?y'yy'cy'lary' olarak ders kitaplary'ny'n i?levi, yalny'zca=20
bilinenleri de?il daha =F6nemlisi inany'lanlary' da belirlemektir.
Bilgi aktary'my'ny'n bu bile?eni ulusal, etnik ve dinsel kimlikleri=20
bi=E7imlendirme amacy'ny' benimseyen tarih ve sosyal bilimler=20
m=FCfredaty'nda =E7ok a=E7y'k iken, -uluslar arasy' ders kitaplary'=20
projelerinde ifade edilen bir konu- bir =E7ok yerde ustaly'k derecelerin=
e=20
varan bir incelikle ve pervasy'zly'kla i?lenmi? olabilir. Ancak ders=20
kitaplary'ny'n bu =F6?retime alet olmasy' yalny'z ba?y'na tatmin etmez.=20
Ders kitaplary'ny' ba?ly'ca ara=E7 olarak kullanan i=E7eri?e dayaly'=20
e?itimin temel pedagojisinin kendisi, bary'? e?itiminin =E7ekirde?i ve=20
amacy' olan ele?tirel e?itime kar?y', b=FCy=FCk bir engeldir.=20
Bu sunum alternatif yapy'lar =F6nerecektir ve sunumu yapacak ki?i, ders=20
kitaplary'ny'n bir bary'? k=FClt=FCr=FC do?rultusunda ele?tirel e?itimin=20
ara=E7lary'na d=F6n=FC?ece?ine dair bazy' umutlar ta?y'dy'?y'na inanmakta=
dy'r
BY'YOGRAFY'
Columbia =DCniversitesi E?itim Fak=FCltesindeki Bary'? E?itimi Programy' =
ve=20
Merkezinin ve global bir s=FCrekli e?itim konsorsiyumu olan Uluslar arasy=
'=20
Bary'? E?itimi Enstit=FCs=FCn=FCn kurucu ba?kany' Betty A. Reardon, Colum=
bia=20
=FCniversitesinden e?itim doktorasy' ve New York =DCniversitesinde Tarih=20
mastery' vardy'r. Bir=E7ok =FClkedeki =FCniversitelerde dersler vermekte =
ve=20
hem formal hem de informal e?itimin b=FCt=FCn d=FCzeylerinde deneyim=20
sahibidir. Reardon, insan g=FCvenli?i, s=FCrd=FCr=FClebilir geli?me, insa=
n=20
haklary', ekoloji ve cinsiyet konulary'ny' birle?tiren yaygy'n ve=20
kapsamly' bir perspektifi olan bary'? e?itimi alany'nda uzmandy'r. Hala=20
Columbia =DCniversitesi E?itim Fak=FCltesinde Bary'? E?itimi Merkezi m=FC=
d=FCr=FC=20
olarak =E7aly'?maktady'r.
Reardon,y'n uluslar arasy' bary'? e?itimi hareketinde 40 ve uluslar=20
arasy' kady'ny'n insan haklary' hareketinde de 25 yy'lly'k bir deneyimi=20
vardy'r. Bir=E7ok BM ajansy'na ve e?itim =F6rg=FCt=FCne dany'?man olarak =
hizmet=20
etmi? ve bary'? ve insan haklary' e?itimi ile kady'ny'n problemleri=20
alany'nda =E7ok sayy'da yayy'ny' vardy'r. Bary'? e?itimi alany'ndaki=20
yayy'nlary' arasy'nda: KAPSAMLI BARI? E?Y'TY'MY' (E?itim Fak=FCltesi=20
Yayy'ny', 1988); GLOBAL SORUMLULUK Y'=C7Y'N E?Y'TY'M (Pensilvanya=20
=DCniversitesi Yayy'ny', 1994); CY'NSY'YET PERSPEKTY'FY'NDEN BY'R BARI?=20
K=DCLT=DCR=DC E?Y'TY'MY' (UNESCO, 2001).
"sinanbirvan" <sinanbirvan@yahoo.com>