[Bilimsel Haber] Kasgarli Mahmud'un Anisina II: "Kasgar yok edilmeden"

[Gonul Pultar]

from: m.tutuncu at QUICKNET.NL


Kasgar yok edilmeden


Akif Emre
aemre at yenisafak.com.tr04 Haziran 2009 Persembe

Orta Asaya'daki "büyük oyun"un jeostratejik ayrintilarina dalanlar 
muhtesem medeniyetimizden elde kalanlara yönelik saldiriyi umursamiyor 
bile. Hayati stratejik hesaplarla okumaya alistigimiz günlerden beri 
tarih, kültür ve medeniyet meseleleri konusmak dünyanin gerçeklerinden 
kopus olarak algilanir oldu ne yazik ki. Her türden 'deger'in tecime 
elverisli hale geldigi oranda kiymet atfedildigi küresel çagda yasiyoruz 
ne de olsa.

Kasgar, medeniyetimizin kadim sehirlerinden biri. Bagdat, Sam, Istanbul,
Isfahan, Girnata neyse Kasgar da en az bunlar kadar medeniyet 
birikimimizi bugünlere kadar tasiyan ve yasatan merkez sehirlerden biri. 
Batida Girnata,doguda Kasgar. Girnata düstü ama Kasgar hâlâ direniyor.

Kasgar, 19. yüzyilin sonlarinda bir Alman oryantalistin verdigi isimle 
"Ipek Yolu" üzerinde bir sehir olmaktan önce Kasgarli Mahmut'la bize 
daha yakin bir kültür vahasi. O kadar yakin ki, Halil Inalcik'in 
tespitine göre Istanbul'un fethine kadar Anadolu'da konusulan Türkçe 
Uygur Türkçesi'ydi.

Artik bize çok uzak gibi bu sehrin duran, aslinda, dili "varligin 
hanesi" olarak gören Martin Heidegger'den mülhem söyleyecek olursak; 
Türkçe'nin en önemli kaynagi olan Dîvânü Lûgati't-Türk isimli eseri bize 
kazandiran Kasgarli Mahmut'tan dolayi da 'öz hanemiz' oldugu yeniden 
hatirlanmali.

Dogu Türkistan'in yerine Sincan'i taniyan Türk bakisinin ne Kasgarli
Mahmud'u ne de Kasgar'in "sehr-i kadim"inin basina gelenleri takip 
etmeye mecali yok. Çin mallarinin çöplügüne bogulan tüketim istihamizin 
kör ettigi okumuslarimiz bir medeniyeti temsil eden bu kadim sehrin Çin 
yönetimince yok edilisini bile görecek ilgiden, dikkatten, bilinçten mahrum.

Yine Amerikan basininda çikan yazilardan haberdar olabildigimiz 
kadariyla Kasgar Çin'in sömürgeci istihasina kurban edilmek üzere. Çin 
kapitalizmi sovenizmle senteze giderek bir tarihi yok ediyor.

Bunca asimilasyona, baskiya direnen Uygurlari sindiremeyen Çin, 
yillardir dogudan göç eden Çinlilerin hakim oldugu, modern tüketim 
toplumunu yerlestirmek ve Uygur kimligini yok etmek için Kasgar'in 
tarihi ve sembolik degerlerine göz dikmis görünüyor. Kolonyalizmin tipik 
uygulamasi olarak Islam dünyasindaki tarihi sehirler bir tür 
terkedilmislige mahkum edilerek, sömürge yönetimlerince insa edilen 
modern sehirlere kiyasla köhne, geri, fakir birakildi. Sömürgeci ile 
yerli olan arasinda bir tür kiyas olmasi için. Fakir de olsa Kuzey 
Afrika'dan, Balkanlar'a ve Orta Asya'ya kadar eski sehirler hayatin 
kenarina itilerek ama onurlu direnisi sürdürerek tarihi mirasi ayakta 
tutabildiler.

Kasgar özelde Uygur Müslümanlarinin kimliklerini koruduklari, 
kendilerini bu sehirle tanimladiklari bir yer.

Gelen haberlere göre, Çin isgal yönetimi bu tarihi sehrin dokusunu 
bozmaya karar vermis. Dev plazalari yükseltilmek için yikilmak istenen 
tarihi Kasgar (sehr-i kadim) ayni zamanda Uygurlarin toplumsal ve 
kültürel dokularini tahrip edecek. Yapilan hesaplara göre en az 13 bin 
Uygur aile yeni imar nedeniyle tarihi sehirden göç etmek zorunda 
kalacak. New York Times'in verdigi habere göre simdiden 900 aile göç 
etmis durumda.

Bu yikimi durdurmak için özellikle internet ortaminda imza kampanyasi
düzenlenerek dünya çapinda bir duyarlilik gelistirilmeye çalisiliyor.

Türkiye'nin bir Çin, özelde de Dogu Türkistan politikasinin olup 
olmadigi net degil. Türkiye'nin 3. oldugu Dünya Futbol Sampiyonasi'ndaki 
maçta Türkiye lehine tezahürat yapan Uygurlarin bile cezalandirildigi bu 
ülke Kasgar'i yok etmeye karar vermis görünüyor.

Jeostratejik hesaplari asan, "varli/gimiz/n hanesi"ne yönelik saldiriya
karsi duyarliligi olmayanlarin küresel aktör olma iddiasi olabilir mi?

Geç olmadan, tarihi Kasgar yerle bir edilmeden bir seyler yapalim.

Akif Emre
aemre at yenisafak.com.tr04 Haziran 2009 Persembe



Turkistan Newsletter Thu, 4 Jun 2009 07:43:27
Turkistan Bulteni ISSN:1386-6265