<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 3.2//EN">
<HTML>
<HEAD>
<META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=windows-1254">
<META NAME="Generator" CONTENT="MS Exchange Server version 6.0.4630.0">
<TITLE>Yeni Kitap: Türkiye Türkçesinde Eylemi Adlıklaştırma Kategorisi (Özlem Deniz-Yılmaz)</TITLE>
</HEAD>
<BODY>
<!-- Converted from text/rtf format -->

<P><FONT FACE="Garamond">Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Öğretim Üyesi Yrd. </FONT>

<BR><FONT FACE="Garamond">Doç. Dr. Özlem Deniz-Yılmaz’ın bir eseri yayınlandı:</FONT>
</P>

<P><FONT FACE="Garamond">Kategoriya nominalizatsii deystviya v turetskom yazıke (Türkiye Türkçesinde Eylemi Adlıklaştırma Kategorisi), </FONT>

<BR><FONT FACE="Garamond">Sankt-Peterburg, 2006, 219 s., İzdatel'stvo Sankt-Peterburgskogo universiteta.</FONT>
</P>

<P><FONT FACE="Garamond">Eserin yazarı, St. Petersburg Devlet Üniversitesi Şarkiyat Fakültesi Türk Filolojisi Bölümü’nde yedi yıl boyunca çalışmış, üniversitenin sürdürdüğü bilimsel araştırmalara katılmış ve burada doktora tezini yazarak “filoloji doktoru” unvanı almıştır. Ö. Deniz-Yılmaz, dünya dilbiliminde ve Türkolojide önemli bir yere sahip olan, genel olarak Rus Türkolojisini, özel olarak da St. Petersburg ekolünü yakından tanıma imkanı bulmuş, hem dünya dilbiliminin, hem de St. Petersburg ekolünün metod ve teorilerini doktora tezinde ve doktora çalışmalarının ürünü olan bu eserinde uygulamıştır. Söz konusu eser, onun St. Petersburg’da kaldığı süre içindeki yoğun çalışmasının ürünüdür. Tanıtılan eser, adı geçen Türk Filolojisi Bölümünde Viktor G. Guzev tarafından geliştirilen ikincil temsil etme kavrayışı (ikincil hipostaz etme konsepsiyonu) esasında bu kavrayışı denemek ve fiil adlık şekillerini işlevlerinden yola çıkarak özlerine uygun bir şekilde betimleyip dil sistemindeki yerini saptamak amacıyla yazılmıştır. Söz konusu kavrayışın özü şudur: bağımsız leksemlerin, örneğin ismin anlamı olan nesne (varlık), sıfatın anlamı olan nitelik (vasıf), fiilin anlamı olan eylem (hareket), dünya unsurlarının, dünya olaylarının birincil seviyedeki imgeleri, yansımaları olarak telakki edilmektedir. Dilin böylesi bir anlamı (örneğin, yazmak eylemini) diğer bağımsız leksem sınıfının anlamı olan imgelerde </FONT></P>

<P><FONT FACE="Garamond">(örneğin, yazma, yazan vb. şekilde) dile getirmesi, dünya unsurlarının ikincil temsil edilmesi olarak yorumlanmaktadır.Araştırmanın malzemesi, Hint-Avrupa dillerinde çok az gelişmiş olan, buna karşılık aralarında Türkiye Türkçesinin de bulunduğu Altay dillerinde çok üyeli fiil kategorisi haline gelmiş olan, Türk dilbiliminde isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil terimleriyle bilinen fiil isimleri, fiil adlıklarıdır. Altay dillerindeki bu dil araçlarını incelemek, hem bilim, hem de pratik dil öğretimi açısından gayet faydalıdır. Diğer yandan bu çalışmada, geleneksel terimlerden vazgeçilmiş ve bunların yerine yeni terimler önerilmiş, belirli kavramlar geliştirilmiştir. Sayısı yüzü aşkın bu fiil şekillerinin fiil yapımı alanına değil, fiil çekimi sahasına ait olduğu esaslandırılmıştır. Bunlar genel eylemi adlıklaştırma kategorisi adı altında dört özel kategoride incelenmektedir:</FONT></P>

<P><FONT FACE="Garamond">-mEk, -mE, -(y)İş ve -mEklİk şekilleri, eylemlik (mastar) kategorisini oluşturmaktadır. Bu dil araçlarının bildirişim (haberleşme) amacı, (sadece düşüncesel imge olarak anlaşılan anlam olan) eylemleri nesne, yani varlık imgesinde temsil etmektir. -(y)En, -mİş ve -(E/İ)r morfemlerine sahip şekiller topluluğu, ortaç </FONT></P>

<P><FONT FACE="Garamond">kategorisi kabul edilir. Ortaçların bildirişim amacı, eylemleri, hareketleri nitelik imgesinde dile getirmektir. -(y)İp, -(y)ErEk, -(y)E, -mEdEn, -DİkçE, -(y)İncE, -DİğİndE gibi çok sayıdaki ulaç şekli, eylemleri, (eylemlere eşlik eden olay olarak yorumlanan) belirteç veya sirkonstans imgesinde karşılayan dil aracı olarak anlaşılmakta ve ulaç kategorisini oluşturmaktadır. Kitapta önerilen yeni kavramlardan en dikkate değeri, şimdiye değin Türk filolojisinde irdelenmemiş olan sıfatsı-isimsi şekil kavramıdır. Geleneksel olarak gramerlerimizde ortaçlarla özdeşleştirilen bu şekiller, Türk dillerinin özgün dil araçları olarak değerlendirilmektedir. Söz konusu -Dİk, -(y)EcEk ve -(y)Esİ şekillerinin bildirişim amacı, eylemleri geçici olarak gerektiğinde nesne, gerektiğinde nitelik imgesinde dile getirmektir. Bunları eylemliklerden ayıran özellik, zaman semlerine (anlambirimciklerine), ortaçlardan ayıran husus ise, edenlik (faillik) anlambirimciğine sahip olmasıdır. Tanıtılan kitabın, hem teorik, hem pratik değeri vardır. Bu eserde, bir taraftan geleneksel Hint-Avrupa dilbiliminden gelen (infinitive, nomen action, participle, converb) kavramların yetersizliğine değinilirken, bir taraftan da Türkçedeki fiil adlık şekillerinin işlekliğine, esnekliğine, </FONT></P>

<P><FONT FACE="Garamond">verimliliğine dikkat çekilmiş; öte yandan Hint-Avrupa dillerinde bağımlı bağlaçların üstlendiği görevi, Türkçenin fiil adlık şekillerinin kusursuz bir biçimde ve tamamen başarıyla üstlenip karşıladıkları kanaati oluşuyor. Diğer taraftan bu eserin el kitabı mahiyeti de vardır: hem Türkçeyi öğrenen yabancılar, hem de Türkçeyi çocuklarımıza öğreten Türk dili öğretmenleri, kitaptaki yeni fikirlerle tanışacaklar ve zengin örnekler hazinesinden istifade edebileceklerdir. Ancak, eserin Rusça yazılmış olması, ülkemizdeki genel amaçlı kullanımını maalesef sadece Rusça bilenlerle sınırlandırmaktadır. Daha geniş bir okuyucu kitlesine ulaşabilmesi için yazarın bu değerli eseri Türkçeye çevirmesini diliyoruz. Hüseyin Dallı</FONT></P>
<BR>

</BODY>
</HTML>